Tekst en Interview: Tim Thomaes

Ik spreek met Hannah (Hahahana voor vrienden, kennissen en onbekenden) terwijl we een portie churros delen in Casa Churros te Molenbeek.

Hoe gaat het met je?

Ik ben een beetje moe. Ik ben op dit moment bezig met een residentie in de Pianofabriek samen met Zindzi (red: Zindzi Tillot, ook oud-deelnemer en lid van het selectieteam van Dans! Dichter! Dans!). Het is altijd vermoeiender en meer werk dan ik op voorhand denk, maar het is wel leuk.

Wat voor residentie is het?

Ik ben aan het werken aan een documentairevoorstelling over toerisme in het Rif. Zindzi is dramaturg.

Je hebt daar onlangs de Roel Verniers Prijs voor gewonnen, proficiat, dat is een flinke prestatie. Hoe voelt het om die erkenning te krijgen?
(glundert) Ja fijn, maar ik heb het gekregen voor iets dat er nog niet is, dus ik ga het nu moeten waarmaken.

Hoe ver sta je?
Ik ben er net aan begonnen, want ik heb er nu een week aan gewerkt. Het staat dus nog in zijn kinderschoenen.

Hoe ben je op het idee gekomen?
Ik was twee jaar geleden in Marokko met mijn ouders. We waren bij vrienden van de familie om te overnachten. Zij vertelden dat ze hun huis kwijt waren, omdat het was afgebroken door de staat. We hebben veel gepraat over dat huis. Alle huizen aan de kustlijn werden afgebroken voor industrie. Voor hen was het een buitenverblijf, maar er zijn mensen die hun enige huis zijn kwijtgeraakt, en die moesten verhuizen. Iemand die daar een café had, is zijn werk kwijt.

En was dat de schuld van de staat?
Het ligt iets genuanceerder. Naar aanleiding van de Fifa World Cup en de Africa Cup verandert er veel in het land om de grote stroom toeristen op te kunnen vangen. Er worden zelfs straatkatten en -honden vermoord om de straten toegankelijker te maken.

En daar gaat je voorstelling dus over?

Het gaat ook over andere thema’s. De toeristische industrie is heel veel aan het kapotmaken; Airbnb neemt veel huizen over, bijvoorbeeld in Marseille, waar nu spookstraten ontstaan; China koopt gronden op om er windmolens te bouwen; Amazon neemt alles over… Dat is een mondiaal probleem. Een ander gevolg is dat ik zelf nooit echt het authentieke rif heb kunnen zien. In mijn voorstelling zal het ook gaan over hoe je een land kan bezoeken waarvan je de taal niet spreekt. Ik wil onderzoeken of je een land echt kan zien zonder de taal te kennen.

Wanneer gaat het in première?
Waarschijnlijk begin 2027.

Drie jaar geleden spraken we je voor onze podcast Interlude. Toen worstelde je met de vraag voor wie je schrijft en of je poëzie activistisch is. Hoe kijk je daar nu naar?

Ik denk dat ik daar nog steeds mee worstel. Ik denk eerlijk gezegd dat activisme naast het podium gebeurt. Kunst moet de straat op om activistisch te zijn. Ik denk niet dat ik op het podium dezelfde impact heb. Ik hoop wel dat ik activistisch werk maak, maar ik betwijfel het.

Waarom heb je het gevoel dat je op het podium minder impact hebt?

Ik speel vaak op podia die gelieerd zijn aan grote instituties, wat betekent dat het publiek vaak hetzelfde is. Het is een vrij wit publiek en ik hou daar rekening mee wanneer ik thema’s behandel als ‘ras’. Ik denk na over waar ik mezelf aan wil blootstellen.

Gaat het dan langs het publiek heen, of krijg je weerstand?

Ik weet het niet goed. Tijdens mijn optreden bij ‘Vers van het mes’ was het publiek vrij oud, en toch kwamen ze na het optreden vertellen dat ze van het optreden hadden genoten. Dat verraste me, ik had ze misschien onderschat.

Welke misvattingen hebben mensen in jouw publiek?
De enige keer dat er zoiets gebeurde, was bij ‘Shakespeare is Dead’. In mijn tekst had ik beef met ‘Dounia’. Die naam stond in mijn tekst symbool voor ‘het aardse leven’, maar iemand in de zaal dacht dat ik het had over Dounia Mahammed (red: een andere theatermaker en voormalig Dans! Dichter! Dans!-deelnemer). Ik moet ook wel zeggen dat ik niet zo lang napraten na een optreden, omdat ik snel overprikkeld word en een beetje verlegen ben. Ik weet dat ik mensen wel kan raken op een podium, maar ik probeer tegenwoordig om meer voor mezelf te schrijven. Ik heb die veilige ruimte nodig om te kunnen schrijven.

Schrijf je nog veel voor papier?

Ja, eigenlijk wel. Ik begin altijd op papier en speel graag met typfouten, typografie en ruimtelijkheid in mijn tekst. Ik ben heel hard op zoek naar hoe ik die vertaling mondeling maak, maar papier is wel altijd het eerste medium.

Waarom zijn die elementen in een tekst belangrijk voor jou?
Ik heb dyslexie, dus ik maak sowieso veel fouten in grammatica en spelling. Daar hebben taalpuristen zo vaak een vergrootglas op gezet, dat ik me daar koppig tegen ben gaan verzetten. Ik vind het belangrijk dat mensen begrijpen dat de reden dat we tot taalstandaarden zijn gekomen nogal arbitrair en politiek zijn. Taalstandaardisatie is altijd een propagandamiddel geweest. Een ander gevolg daarvan is dat dialecten aan het uitsterven zijn. Daar worstel ik wel mee, want ik heb zelf geen dialect. Mijn klanken komen van overal, wat ik wel jammer vind, want ik vind dialecten heel mooi. Ik schrijf dus in mijn eigen dialect.

Is er voor jou een hiërarchie tussen schrijven op papier, performen, mediakunst en theater maken?

Het hangt ervan af of ik in een hermietenbui of een sociale bui ben. In theater komt het allemaal samen, dus dat geeft wel de meeste beloning, maar het proces is zo anders. Je betrekt meerdere mensen, het maakproces gaat veel trager en de spanningsboog van de voorstelling is altijd lang. Schrijven op papier kan juist fijn zijn, omdat je alleen bent met een computer of telefoon en verder niets nodig hebt.

Welk talent zou je graag willen hebben?

Ik zou zo’n persoon willen zijn die elk muziekinstrument kan bespelen. Dan zou ik muziek maken.

Wat heeft Dans! Dichter! Dans! je geleerd over die wisselwerking tussen woord en muziek?

Het is lang geleden, maar het heeft me veel over performen geleerd. Ik denk dat het ook nieuwe ritmes in mijn poëzie heeft gebracht. Ik schrijf altijd met een bepaald ritme, muzikanten maken daar dan een ander ritme van, het is interessant om zo nieuwe ingangen te vinden.

Treed je nog veel op met muziek?

Nee eigenlijk niet, maar ik zou dat wel graag willen, want ik vind dat heel leuk. Ik perform wel voor mijn kat thuis, dan zet ik muziek op… Ik luister ook muziek als ik teksten schrijf.

In onze podcast Interlude had je Nederlandse hip-hop genoemd als inspiratiebron. Is dat nog steeds zo?

Ik luister het nog steeds, maar minder. Mijn werk is niet zo hip-hoppig, maar ik haal nog wel veel uit dat taalspel. Nederlandstalige hip-hop is boeiend. Ik ben nu meer naar punk beginnen luisteren, maar het is een mix. Ik luister ook naar Izran (red: traditionele Riffijnse muziek), R&B, indie, jazz… Eigenlijk komt mijn inspiratie wel vaak uit muziek. The Muslims is een punkgroep die heel nice is en heel nice werk maakt.

Heb je ‘We are lady parts’ gezien?
Ja, dat is mijn favoriete serie!

Heb je niet het gevoel dat muziek je te veel een richting in duwt?

Ik denk dat we ons vaak te veel vast proberen te houden aan het idee dat iets in een vacuüm ontstaat en dat we individuele makers zijn, terwijl alles juist een samenkomst is van dingen die gebeuren. Ik vind het leuk om me te laten dragen. Tijdens Ramadan luister ik trouwens geen muziek. Ik vraag me af of dat mijn schrijven heeft beïnvloed, want een paar jaar geleden heb ik tijdens de Ramadan het grootste deel van een dichtbundel geschreven. Misschien ben ik dan productiever, dat zou ik eens moeten testen. Er zijn ook andere inspiratiebronnen. Ik heb met veel van mijn vrienden bijvoorbeeld ook een artistieke uitwisseling. Zindzi en ik lezen altijd als eerste elkaars teksten. We schrijven heel ander werk, maar soms kunnen we elkaars invloeden herkennen, maar het is niet altijd te ontrafelen wie door wie is geïnspireerd. Ik denk dus dat mijn vrienden en de uitwisseling die ik daarmee heb mijn grootste inspiratiebron zijn.

Je hebt een bundel geschreven. Heb je die ook uitgegeven?

Nee, dat wil ik wel, maar het is moeilijk. Ik heb er intussen twee geschreven, maar het is moeilijk om daarover met uitgeverijen te spreken.

Je bent voor Dans! Dichter! Dans! ook lid van het selectieteam geweest. Hoe heb je dat ervaren?

Ik vond het superfijn om zo veel materiaal te ontvangen en mee te mogen beslissen over wie je de kans geeft. Dat vond ik heel tof. Het is ook leuk om te zien hoe subjectief poëzie is. Ik herinner me dat we soms discussies hadden over het werk van mensen, maar het is super interessant om eens aan de andere kant van zo’n selectieproces te zitten en te zien hoe hyperpersoonlijk een keuze is. Het is sowieso heel interessant om beginnende makers te kiezen en mooi om te zien wat daaruit voortkomt, om ze binnen Dans! Dichter! Dans! en dankzij de redactie en coaching van Stefanie te zien groeien, om te zien hoe we mee verantwoordelijk zijn voor zo’n duwtje.

Heb je zelf nog bepaalde dromen om iets te maken?

(enthousiast) Ik wil heel graag mijn twee bundels uitgeven en daar een audioversie van maken. Ik wil ook met Dounia en Zindzi een voorstelling maken die ‘meer koet, minder eend’ heet. Ik weet nog niet waar het over gaat, maar dat wil ik graag doen. Ik wil een podcast met mijn vriendin Mirthe (artiestennaam: Mitfrit) maken over ‘De Bende van Twijfel’, over Vlaamse conspiracytheorieën. Ik wil mij ook meer inzetten in activistische groeperingen.

Laten we het daar tot slot nog even over hebben. Hoe lang ben je al bezig als activist?

Ik heb heel mijn leven een groot rechtvaardigheidsgevoel gehad en ben veel opgekomen voor dingen die ik als onrechtvaardig zag. Ik denk dat ik mij sinds ‘In my name’ (red: een burgerinitiatief in 2022 voor regularisatie van mensen zonde papieren) ben gaan engageren in echte groeperingen.

Zie je een verandering in de manier waarop activisme leeft?

Ja, sinds oktober 2023 zijn heel veel mensen wakker geworden. Veel mensen die niet echt geëngageerd waren, zijn daarmee begonnen. Wie wel al actief was, is radicaler geworden op een goede manier. Hun activisme is gedurfder en materiëler geworden, er zijn echte acties aan gekoppeld. Ik denk dat dat belangrijk is en meer mag gebeuren, zoals de mensen die met de Global Sumud Flotilla (red: het schip waarop Greta Thunberg naar Gaza probeerde te varen) zijn meegegaan. Er is ook veel meer oor naar.

Denk je wel eens na over wat er kan gebeuren als er meer polarisatie komt? Ben je daar bang voor?

Ik denk het een normale fase is om doorheen te gaan, zeker vandaag de dag. Je kan geen middle ground zoeken, want middle ground is fascisme. Ik ben wel bang voor wat er kan gebeuren via polarisatie, maar zonder het linkse kamp vind ik het nog veel enger. We leven nu in hele enge tijden waarin fascisme genormaliseerd wordt. Je moet met fascisme polariseren, want er is geen andere optie. Ik ben veel banger voor het scenario waarin er niks tegen gebeurt.

Dankjewel voor dit gesprek.